Türk bilim insanları Mars’ta domates yetiştirmeye hazır

Geleceğin domatesleri Mars’ta yetişmeye hazırlanıyor.

Ege Üniversitesi (EÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday'ın yürütücülüğündeki TÜBİTAK destekli projede, Ay ve Mars regolitleri (yüzeydeki toz, toprak, kırık kaya) simülasyonunda domates yetiştirildi.

Uzilday, aynı bölümdeki eşi Doç. Dr. Barış Uzilday ve EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız tarafından hazırlanan "Ay ve Mars Regolit Simülantlarının Ekstremofit Öncül Bitkiler Kullanılarak Tarıma Elverişli Hale Getirilmesi ve Regolit Simülantlarında Yetiştirilen Bitkilerde Stres Yanıtlarıyla İlişkili Sinyal Yolaklarının Araştırılması" adlı proje çerçevesindeki çalışmalar sürüyor.

Yaklaşık 15 ay önce başlayan TÜBİTAK destekli çalışmalar için ABD'den Ay ve Mars regolit simülantları (yapı bakımından benzeri) getirtildi.

İlk önce yüksek sıcaklık, ağır metal kirliliği, kuraklık veya tuzluluk gibi zorlu çevresel koşullarda hayatta kalan, turpgiller familyasından "schrenkiella parvula", "arabis alpina" (kazteresi) ve "noccaea sempervivum" bitkileri yetiştirildi.

Bu sayede yapısal olarak regolitlere benzeyen yapıda yüksek miktarda bulunan metal ve tuz içeriğinin azaltılmasına yönelik iyileştirme sağlandı ve domates yetiştirilme aşamasına geçildi.

"Meyve elde ettik"

Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, uzay biyolojisi alanında çalışmalar yaptıklarını söyledi. İnsanlığın Ay ve Mars'ta koloni kurmayı planladığını anlatan Uzilday, uzayda mikro yer çekimi ortamında bitki yetiştirmenin sınırlı koşullarda mümkün olduğunu, bu nedenle regolitlerde bitki yetiştirme fikri üzerinde çalıştıklarını ifade etti.

Doç. Dr. Uzilday, "Ay ve Mars toprağı" olarak bilinen regolitlerin organik madde bakımından son derece fakir olduğunu belirterek, Dünya'daki toprağın aksine bu ortamlarda doğal bir canlılık bulunmadığını kaydetti.

Dünya'dan Ay ya da Mars'a toprak götürmenin mümkün olmadığını dile getiren Uzilday, regolitleri tarıma elverişli hale getirmeye çabaladıklarını, insanların Ay ya da Mars'ta koloni kurmaya başladığında elde edilen bilgileri doğrudan oraya aktarmayı hedeflediklerini söyledi.

Doç. Dr. Uzilday, ilk aşamada ekstremofit (yüksek sıcaklık, ağır metal kirliliği, kuraklık veya tuzluluk gibi zorlu çevresel koşullarda hayatta kalabilen ve gelişip büyüyebilen) bitkilerle regolitleri biyolojik olarak iyileştirmeyi hedeflediklerini belirterek, Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı için hazırladıkları deneyle mikro yer çekimi ortamında yetiştiğinden emin oldukları "schrenkiella parvula", "arabis alpina" ve "noccaea sempervivum" sayesinde regolitleri yenileme, temizleme çalışmaları yaptıklarını anlattı.

Çalışmanın ikinci aşamasında ise metal ve tuz içeriği azaltılan regolit benzerlerinde domates yetiştirdiklerini belirten Uzilday, "Ay ve Mars regolitlerinde ekstremofit bitki yetiştirdik. Domates bitkisini yetiştirmeye başladık, bazılarında yüksek miktarda meyve de elde ettik. Bundan sonraki aşamalarda meyvelerin kalitesini ve moleküler mekanizmalarını araştıracağız." dedi.

EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız ise bitkilerin gelişiminin sürdüğünü, hasat olgunluğuna gelen domateslerde detaylı kalite analizleri yapacaklarını ifade etti.

Hem Dünya toprağında hem de regolit simülasyonlarında yetişen meyvelerin karşılaştırılacağını belirten Kaygısız, elde edilecek verilerin ürünlerin tüketilebilirliği konusunda yol gösterici olacağını kaydetti.